2018 чылдың сентябрь 16-да Тыва Республиканың эртемнериниң алдарлыг ажылдакчызы, Тыва Республиканың Ордениниң эдилекчизи, төөгү эртемнериниң кандидады, Россияның болгаш Тываның билдингир, ат-сураглыг төөгүчү-археолог эртемдени, ТИГПИ-ниң хоочун ажылдакчызы Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң үр эвес аарааш, чырык өртемчейден чарлып чорутканы-биле холбаштыр ооң төрелдериңге, чоок кижилеринге, эш-өөрүнге, коллегаларынга Тыва Республиканың өөредилге болгаш эртем яамызыны, башкыларның болгаш эртемденнерниң мурнундан ханы кажыыдалды илередип, эгиттинмес чидиригниң ажыг-шүжүүн кады үлежип тур.

Тываның гуманитарлыг болгаш тускай социал-экономиктиг шинчилелдер инстидунуң эртем ажылдакчылары Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, төөгү эртемнериниң кандидады, Буян-Бадыргы аттыг ордениниң III дугаар чадазының эдилекчизи база Тыва Республиканың Ордениниң кавалери, ат-сураглыг археолог эртемден Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң 85 харлап чорааш, мөчээни-биле тыва эртем эгиттинмес чидиригге таварышкан.

Монгуш Хүргүл-оолович 1933 чылдың апрель 22-де Тыва Арат Республиканың Өвүр кожуунунуң Хандагайты суурунга төрүттүнген. 1959 чылда Ленинградтың күрүне университединиң төөгү факультедин чедиишкинниг дооскан. Ол ийиги курстуң сургуулу тургаш, Тываның девискээринде археологогтуг казыышкыннарга киржип эгелээн.

Университет дооскан соонда, Монгуш Хүргүл-оолович Тываның дыл, литература болгаш төөгүнүң эртем-шинчилел институдунче ажылдап кирген.

1967 чылда Эртем академиязының Археология институдунуң аспирантуразын дооскаш, Л.Р. Кызласовтуң удуртулгазы-биле «Тыва скиф үеде (Уюк культура)» деп темага кандидат диссертациязын чедиишкинниг камгалап алган.

1959-2000 чылдарда Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оол Тываның дыл, литература болгаш төөгүнүң эртем-шинчилел институдунга төөгү, этнография, археология салбырының эргелекчизи, институттуң директорунуң эртем талазы-биле оралакчызы кылдыр ажылдап чораан.

Монгуш Хургул-ооловичиниң тыва болгаш делегейниң эртеминге киирген улуг үлүг-хуузу «Аржаан-1» деп скиф үезиниң базырыының ажыдыышкыны-биле холбаалыг. Ол 1970 чылдарда билдингир археолог М.П. Грязнов-биле кады ук базырыктың казыышкынын удуртуп, бурунгу үениң культура, төөгүзүнүң шыгжамырларын бүдүн делегейниң үнелиг өнчүзү болдурган.

М.Х. Маңнай-оолдуң төөгү, археология, этнография эртемнеринге хамаарышкан 100 ажыг эртем статьяларының автору. Ооң үш улуг ажылы «Тува в скифское время» (Москва, 1970), «Тува в эпоху феодализма» (Кызыл, 1986), «Тувинцы: происхождение и формирование этноса» (Новосибирск, 2004) Тываның база Россияның эртеминде көскү черни ээлеп турар. Монгуш Хүргүл-ооловичиниң киржип турганы кол ажылдарының бирээзинге «Тываның төөгүзү» деп 3 томнуг номну адап болур. Монгуш Хүргүл-ооловичиниң эртем ажылдары бельгий, герман, австрий, япон дылдарже очулдуртунган.

Монгуш Хүргүл-оолович Маңнай-оолдуң мөчээни-биле холбаштыр чоок кижилеринге, дөргүл-төрелинге, эш-өөрүнге ханы кажыыдалды илередип, ооң эрткен оруунга, ат-алдарынга мөгейдивис.